%20 zam, ardından %20 indirim: fiyat neden eski yerine dönmüyor?

Arif Acar ·

Kısa cevap: iki yüzde aynı tutarın üzerinden hesaplanmıyor. Zam eski fiyatın %20'si, indirim ise zamlı fiyatın %20'si. İkinci tutar daha büyük olduğu için fiyat başladığı yerin altına iner.

Bir örnekle

1.250 TL'lik bir ürüne %20 zam geliyor. 1.250'nin %20'si 250 TL, yeni fiyat 1.500 TL.

Birkaç hafta sonra mağaza "%20 indirim" kampanyası başlatıyor. Bu kez %20, 1.500 TL'nin %20'si, yani 300 TL. Fiyat 1.200 TL'ye iniyor ve zamdan önceki fiyatın 50 TL altında kalıyor.

1.250 × 1,20 × 0,80 = 1.200 TL

Sırayı değiştirmek sonucu değiştirmez. Önce %20 indirim, sonra %20 zam yapılsa da 1.250 × 0,80 × 1,20 yine 1.200 TL eder; çarpmada sıra fark etmez.

Ne kadar kaybedersiniz?

Aynı oranda bir artış ve bir azalış her zaman başlangıcın altında biter. Kayıp, oranın karesi kadardır:

(1 + p) × (1 − p) = 1 − p²

%20 için p² = 0,04, yani %4 kayıp. 1.250 TL'nin %4'ü de tam 50 TL. Oran büyüdükçe fark hızla açılır:

OranZam ve indirimden sonraKayıp
%10%99%1
%20%96%4
%30%91%9
%50%75%25

Zammı geri almak için gereken indirim

Fiyatı tam olarak eski yerine indirmek isteyen satıcının %20'den az indirim yapması yeter:

Gereken indirim = z ÷ (1 + z)
ZamEski fiyata dönmek için indirim
%10%9,09
%20%16,67
%25%20
%50%33,33
%100%50

Düşüşü telafi eden artış

Ters yönde tablo tersine döner. %20 değer kaybeden bir şeyin eski değerine çıkması için %25 artması gerekir:

Gereken artış = d ÷ (1 − d)
DüşüşTelafi için gereken artış
%10%11,11
%20%25
%30%42,86
%50%100

Yatırımda bu hesap sık karşınıza çıkar. Değerinin yarısını kaybeden bir hisse, yalnızca başa baş gelmek için ikiye katlanmak zorundadır.

Günlük hayatta nerede karşınıza çıkar?

  • Kampanyadan önce fiyatı artırıp "%30 indirim" yazan etiketler. İndirimli fiyatı, zamdan önceki fiyatla karşılaştırın.
  • Bir yıl %50 düşen, ertesi yıl %50 yükselen bir fon başladığı yerin %25 altında kalır.
  • KDV'yi ayırmak. KDV dahil fiyattan %20 düşmek vergiyi çıkarmaz: 1.200 TL'lik KDV dahil fiyatın KDV hariç hali 1.200 ÷ 1,20 = 1.000 TL'dir, 960 TL değil.

Calcify'da hesaplamak

Yüzdelik hesaplama aracındaki "A'dan B'ye değişim" ve "A, %B artırılırsa / azaltılırsa" seçenekleri bu hesapları tek adımda yapar. Etiket fiyatını ve indirim oranını biliyorsanız indirim hesaplama aracı ödeyeceğiniz tutarı ve kazancınızı gösterir. KDV dahil fiyattan vergiyi ayırmak için KDV hesaplama aracını kullanabilirsiniz.